اپل و کاهش سرعت آیفون‌هایی با باتری قدیمی

نویسنده: نیما دادگستر

پردهٔ اول: شروع ماجرا به تام وارِن و نیک استَت برای ورج:

چند روز قبل کاربرانِ شبکهٔ اجتماعی رِدیت متوجه شدند که گویا اپل «آیفون‌های قدیمی‌تر که ظرفیت باتری‌شان کم شده» را کُند می‌کند. با اینکه در طول این سال‌ها بسیاری کاربران آیفون کُند شدن دستگاه خود به مرور زمان و با آپدیت‌های iOS جدید را احساس کرده‌اند، اما این مورد جدید می‌تواند مدرکی باشد که مشخصا دستکاری سرعت پردازشگرِ آیفون‌هایی با باتری‌های قدیمی را تایید می‌کند.

توسعه‌دهندهٔ گیک‌بنچ جان پول که عملکرد پردازشی آیفون ۶S و ۷ را در بازه‌های مختلف ثبت می‌کرده، به این نتیجه رسیده که اپل با iOS 10.2.1 و iOS 11.2 قدرت پردازشی آیفون‌های مختلف را دستکاری کرده است. iOS 10.2.1 از آنجا مهم است که اپل قبلا گفته بود با آن مشکل خاموش شدن‌های ناگهانی آیفون ۶ و ۶S را برطرف خواهد کرد. اما iOS 11.2  این دستکاری را به آیفون ۷ با باتری‌های سالخورده نیز آورده است.

در تماسی که با اپل داشته‌ایم، کمپانی تایید کرد که چنین قابلیتی در سیستم‌عامل وجود دارد ولی هدف از آن را چیزی خلاف نظرات رایج اعلام کرده و می‌گوید:

“باتری‌های لیتیُم-یونی به مرور زمان یا در سرما یا وقتی شارژ کمی دارند، قادر به تامین شدت جریان مورد نیاز دستگاه در لحظات پیک پردازش نیستند که این به خاموشی ناگهانی می‌انجامد. پارسال ما یک ویژگی را برای آیفون ۶ و ۶S و SE ارائه کردیم تا این پیک‌های آنی را فقط در زمانی که احتمال خاموش شدن دستگاه هست، مدیریت کند. حالا آن را با iOS 11.2 به آیفون ۷ آورده‌ایم و برنامهٔ پشتیبانی از محصولات دیگر در آینده را هم داریم.”

پردهٔ دوم: کمی مطالعه درباره باتری‌ها، شیمی، و الکترونیک. ابتدا درباره انواع باتری‌ها به قلم رابرت کیِنتز:

لیتیُم-یون پیشرفته‌ترین و پراستفاده‌ترین نوع باتری مورد استفاده در دستگاه‌های قابل حمل مثل تلفن و لپتاپ است. زیرا برخلاف باتری‌های نیکِل کادمیوم دچار اُفت به خاطر مشکل «اثر حافظه یا باتری تنبل» نمی‌شود. و در ضمن برای استفاده در دستگاه‌های کوچک بهتر از باتری‌های نیکِل مِتال هیدرات است زیرا زمان شارژش کوتاه‌تر و تراکم انرژی آن بالاتر است که هر دو برای تلفن‌ها ضروری‌اند.

اما باتری لیتیُم-یونی زودتر از نیکل کادمیوم خراب می‌شود و عمر کلی آن کمتر است. یعنی تعداد چرخه‌های شارژ آن قبل از پایان عمر مفیدش محدودتر است.

اما برسیم به ماجرای مدیریت باتری، حرف درستی نیست که می‌گویند اپل عمدا یک عیب به آیفون‌ها اضافه کرده است. کاری که اپل کرده ارائه نرم‌افزاری است که به کاربران کمک می‌کند در زمان‌هایی که باتری‌شان شارژ کمی دارد با خاموشی ناگهانی روبرو نشوند. برخلاف چیزی که عموما می‌گویند، این کار اپل اصلا غیرعادی نیست. مثال بارزش دو شرکت طراحی‌کننده تراشه هستند که شاید اسمشان را شنیده باشید، اینتل و AMD، و هر دوی آنها فناوری مدیریت انرژی پیشرفته‌ای را در تراشه‌های خود قرار می‌دهند.

یک توضیح ساده از من: یک باتری نو و ایده‌آل دارای ولتاژ ثابت، مقاومت درونی (ذاتی) صفر، و قادر به ارائه حداکثر جریان به مدارها (طبق طراحی شرکت سازنده) است. اما در اثر فعل‌و‌انفعال‌های شیمیایی داخل سلول‌ها به مرور باتری کهنه می‌شود و مقاومت درونی‌اش بالا می‌رود، این یعنی توانش برای تامین حداکثر جریان مورد نیاز در لحظات پیک مصرف، پایین می‌آید.

در این وضعیت، لحظاتی پیش می‌آید که جریان مورد نیاز مدارها و تراشه‌های داخلی تلفن از حداکثر خروجی باتریِ کهنه بالاتر می‌رود. اپل می‌گوید در این لحظات هنگامِ جریان‌کِشی از باتری، افت ولتاژ شدیدتری رخ می‌دهد و سیستم مدیریت انرژی قدیمی، مدار را قطع می‌کرده تا به قطعات (از جمله حافظه داخلی، ماژول برق، تراشه اصلی و …) آسیب نرسد. اما با آپدیت‌هایی که در گزارش ورج خواندید، سیستم مدیریت انرژی جدید طور دیگری عمل می‌کند و در لحظات پیک، کلاک‌اسپید پردازشگر (و گویا برخی چیزهای دیگر) را محدود می‌کند تا خاموشی رخ ندهد.

من کمی جانبدار هستم و مطمئنم این آپدیت با نیت خوبی برای بهبود تجربه کاربر انجام شده، اساسا اپل مجبور به ارائه آن نبود و می‌توانست کاربران را با انتخاب‌های قبلی به حال خودشان بگذارد، (انتخاب‌های قبلی: خرید یک تلفن جدید، تعویض باتری، سوختن و ساختن با باتری کهنه). اما همین که این کار را نکرده، و تلاشی برای حل کردن مشکل مردم داشته، مثبت است. و البته من هم مثل خیلی‌ها معتقدم که اپل می‌توانست زودتر از اینها ماجرا را «شفاف» برای کاربران توضیح دهد و حتی گزینه‌ای برای فعال یا غیرفعال کردن این قابلیت جدید ارائه کند.

اکثر مواقع رازداری کار خوبی است، در هر کسب‌و‌کاری که باشید، ترجیح می‌دهید کمی از پشت پرده را بگویید و باقی‌اش را برای خودتان نگه دارید. آن کمی از فوت کوزه‌گری، آدم‌ها را به شما جذب می‌کند و این رازداری باعث می‌شود کارتان -با تمام خوب و بدی، بالا و پایین، شلوغی و شلختگی، و غیره- درخشان به نظر بیاید. اما… بعضی مواقع رازداری کار مسخره‌ای است.

پردهٔ سوم: رسانه‌ها و چهره‌های خبری عاشق خلاصه کردن ماجراها هستند و برای همین گاهی  کار رسانه به حمله و ارائه تصویری کاریکاتوروار از واقعیت تنزل پیدا می‌کند، که این فقط در خدمتِ جذب مخاطب بیشتر است. ولی من اینجا عمدا از وبلاگ‌نویسی مثل بی‌مایه‌ها پرهیز می‌کنم.

عده‌ای با دهان کف کرده می‌گویند این ماجرای باتری‌ها، تاییدی است بر آن تئوری توطئهٔ معروف که می‌گوید «اپل با کُند کردن دستگاه‌هایش می‌خواهد فروش مدل‌های جدید را بالا ببرد». با اینکه معتقدم این ماجرا تاثیرات میان‌مدت بَدی بر وجهه اپل خواهد داشت، اما با تحریف واقعیت هم موافق نیستم:

  • (۱) اپل هیچ نیازی به کند کردن تلفن‌های قدیمی برای افزایش فروش آیفون‌های جدید ندارد و همین‌طوری هم آیفون پرفروش‌ترین محصول مصرفی سال ۲۰۱۷ شده است. اصولا این شرکت‌های بزرگ در فروش و بازاریابی همیشه روی بن‌مایه‌های مثبت کار می‌کنند، چون روش‌های منفی اغلب در بلندمدت وجهه برند را خراب می‌کند.
  • (۲) اگر اپل می‌خواست متقلبانه فروش محصولی را بالا ببرد، آیپد بیشتر نیازمند این آپدیت نبود؟ هر چه نباشد مردم خیلی دیر-به-دیر آیپدهایشان را ارتقا می‌دهند و با این کار می‌شد کلی پول به جیب زد. ولی می‌بینیم که این ویژگی مدیریت انرژی برای آیپد ارائه نشده، چون باتری آن ولتاژ و ظرفیت بالاتری دارد و زیر فشار پردازشی دچار افت ولتاژ و خاموشی ناگهانی نمی‌شود.
  • (۳) اپل اصلا مجبور نبود این آپدیت را ارائه کند، خیلی راحت می‌توانست به یک اعلامیه اکتفا کند: “مشتریان عزیز بروید باتری آیفون‌تان را عوض کنید، هیچ راه دیگری نیست.” این حقیقت که اپل داوطلبانه برای حل مشکل دستگاه‌ها و مشتریانش راهکاری (لااقل از نظر فنی، هوشمندانه) طراحی کرده تا بتوانند به مدتی طولانی‌تر از دستگاه‌شان استفاده کنند (البته که اندکی سرعت فدا شده است)، به تنهایی کافی است که بگوییم نیت خوبی داشته است.
  • (۴) تئوری توطئه را به کمک بگیرید. تصور کنید که اپل می‌خواست «نیاز به تعویض باتری کهنه» یا «انتشار آپدیت مربوط به آن» را با یک اعلان روی آیفون به کاربرانش خبر دهد، آیا همین اهالی رسانه نمی‌گفتند، “هاها، ببین اپل ۳ تا آیفون جدید معرفی کرده و یهو… بوم… برای تلفن‌های قدیمی‌تر اعلان تعویض باتری و کُندی فرستاده. عجب شرکت خبیثی. می‌خواهد محصول جدیدش بیشتر فروش برود.” البته که اپل هم مثل هر شرکتی سعی می‌کند تئوری‌های توطئه علیه خودش را تقویت نکند و در این مورد با سکوت می‌خواست از کنار قضیه رد بشود.
  • (۵) حدس بزنید چه؟ شرکت‌ها همیشه در حال کُند کردن دستگاه‌های شما هستند، و این طبق طراحی است. اینتل، AMD، کوالکام، و … برای اینکه قطعات داخلی را از حرارت مضر دور نگه دارند، رسما سرعت پردازشگر را پایین‌تر از حد ممکن قفل می‌کنند و با نرم‌افزارهای مدیریت انرژی مانع از ذوب شدن تراشه‌ها می‌شوند. همین الجی را یادتا نیست که شدت نور نمایشگر G5 را محدود کرده بود و آن را خودکار پایین می‌آورد تا گرمای داخلی به دستگاه صدمه نزند؟ یا تسلا را در نظر بگیرید، می‌دانستید که نمی‌توانید مدام با حداکثر سرعت خودروهایش را برانید چون سیستم خودرو به شما هشدار می‌دهد که “باتری‌ها خیلی داغ شده‌اند و فعلا تا مدتی شرمنده، فیزیک و شیمی دست و پایمان را بسته، گاز بی گاز.”

بگذریم. نکته جالب قضیه برای ما این است که یادمان می‌آید جزو دهکده جهانی نیستیم و اپل هم در ایران حضور رسمی ندارد. اگر داشت تخفیف هزینه تعویض باتری آیفون‌های قدیمی (از ۷۹ به ۲۹ دلار) شامل حالمان می‌شد. می‌توانستیم از اپل به خاطر کند کردن عمدی آیفون شکایت کنیم. و خلاصه مثل الآن از همه جا رانده و مانده نبودیم و به زور حباب انزوا به سرمان نمی‌کشیدند.


پاورقی: بله می‌دانم که دیر دارم به برخی سوژه‌ها می‌پردازم. همزمانی مشغله‌های شخصی با قطع دسترسی به هاست‌های امریکایی، مزید بر علت شد.

ارسال نظر


پست قبلی:

پست بعدی: